Wat leer je door bewust aandacht te geven aan jezelf?
Veel mensen willen iets veranderen in hun leven. Ze willen minder stress ervaren, beter omgaan met emoties, meer zelfvertrouwen ontwikkelen of bewuster keuzes maken.
Soms is er een duidelijke aanleiding. Een moeilijke periode, een relatieprobleem of het gevoel dat het leven niet helemaal verloopt zoals je zou willen.
Maar persoonlijke ontwikkeling hoeft niet altijd te beginnen met een probleem.
Het kan ook voortkomen uit nieuwsgierigheid.
Waarom reageer ik zoals ik reageer? Waarom voel ik me in sommige situaties ontspannen en in andere onzeker? Waarom vind ik het moeilijk om mijn grenzen aan te geven? En hoeveel van mijn dagelijkse gedrag wordt eigenlijk bepaald door gewoonten waar ik nauwelijks bij stilsta?
Dat zijn vragen die ons kunnen helpen om onszelf beter te leren kennen.
Toch is er iets merkwaardigs aan persoonlijke ontwikkeling: we zoeken antwoorden vaak buiten onszelf, terwijl we betrekkelijk weinig tijd besteden aan het bewust waarnemen van wat er in ons gebeurt.
We lezen boeken, volgen cursussen, luisteren naar deskundigen en verzamelen inzichten.
Daar kan veel waardevols tussen zitten.
Maar uiteindelijk moeten die inzichten ook een verbinding krijgen met onze eigen ervaringen.
En daarvoor is aandacht nodig.
Stel je voor dat je een paar minuten rustig gaat zitten.
Je legt je telefoon weg, sluit eventueel je ogen en probeert niets bijzonders te bereiken.
Je merkt je ademhaling op. Misschien voel je spanning in je schouders. Misschien ontdek je dat je gedachten voortdurend van het ene onderwerp naar het andere springen.
Je hoeft daar niets aan te veranderen.
Je kijkt alleen wat er gebeurt.
Dat klinkt eenvoudig, maar veel mensen ontdekken al snel dat bewust aandacht geven iets anders is dan ontspannen.
Misschien word je juist onrustig. Misschien komen er gedachten naar boven die je liever vermijdt. Of misschien merk je hoe sterk je gewend bent om voortdurend ergens mee bezig te zijn.
Dat zijn op zichzelf interessante ontdekkingen.
Je leert iets over de manier waarop je aandacht werkt en hoe je reageert wanneer je even niets hoeft te doen.
In de psychologie wordt bij mindfulness vaak gewerkt met het bewust richten van aandacht op ervaringen in het huidige moment, met een open en zo min mogelijk oordelende houding.
Dat betekent niet dat gedachten moeten verdwijnen of dat je voortdurend rustig moet zijn.
Het betekent dat je leert opmerken wat er gebeurt.
En precies daar ligt een mogelijke verbinding met persoonlijke ontwikkeling.
Wie beter leert waarnemen wat er in zichzelf gebeurt, kan ook beter leren begrijpen hoe bepaalde reacties ontstaan.
Reiki is een praktijk die aan het begin van de twintigste eeuw in Japan is ontwikkeld en waarin onder andere aandacht, handposities en rituelen een rol spelen.
Binnen de Reiki-traditie wordt gesproken over universele levensenergie. Beoefenaars kunnen hun ervaringen vanuit die opvatting interpreteren.
Vanuit wetenschappelijk perspectief is het bestaan van een dergelijke specifieke levensenergie echter niet overtuigend aangetoond. Ook is er onvoldoende betrouwbaar bewijs dat Reiki via zo'n energieoverdracht ziekten kan behandelen.
Dat onderscheid is belangrijk.
Want om Reiki als persoonlijke ervaring te onderzoeken, hoef je niet bij voorbaat een bepaalde verklaring te aanvaarden.
Iemand die Reiki beoefent, kan bijvoorbeeld warmte, tintelingen, ontspanning, rust of juist emoties ervaren.
Die ervaringen kunnen werkelijk en betekenisvol zijn voor de persoon die ze heeft.
Maar de ervaring zelf vertelt ons nog niet automatisch waardoor zij ontstaat.
Warmte in de handen kan bijvoorbeeld samenhangen met doorbloeding, aandacht, houding of andere lichamelijke processen. Ontspanning kan mede ontstaan doordat iemand even rust neemt en zijn aandacht richt.
Dat maakt de ervaring niet waardeloos.
Het nodigt ons juist uit om zorgvuldig onderscheid te maken tussen drie vragen:
Die drie vragen zijn niet alleen bij Reiki belangrijk. Ze spelen een rol bij vrijwel iedere vorm van zelfonderzoek.
Wanneer we iets bijzonders ervaren, willen we meestal onmiddellijk weten wat het betekent.
Een onverwachte emotie moet ergens vandaan komen. Een lichamelijke sensatie moet een verklaring hebben. Een gedachte die steeds terugkeert, lijkt misschien een belangrijke boodschap te bevatten.
Maar onze eerste interpretatie hoeft niet de juiste te zijn.
Stel dat je tijdens een rustige oefening plotseling verdriet voelt.
Misschien denk je dat er een oude herinnering naar boven komt. Misschien vermoed je dat je een onverwerkt probleem hebt ontdekt.
Dat zou kunnen, maar het hoeft niet.
Verdriet kan verschillende oorzaken hebben, en soms is niet onmiddellijk duidelijk waarom een emotie ontstaat.
Je kunt die emotie wel erkennen zonder direct een verklaring te bedenken.
Ik merk dat ik verdrietig ben.
Dat is een eenvoudige constatering, maar wel een belangrijke.
Je hoeft niet meteen te beslissen wat het verdriet betekent of wat je ermee moet doen.
Dit vermogen om ervaringen op te merken zonder ze onmiddellijk te beoordelen, kan behulpzaam zijn bij persoonlijke ontwikkeling.
Het geeft ruimte om automatische interpretaties te onderzoeken.
Misschien ontdek je bijvoorbeeld dat je spanning vrijwel altijd als een teken van gevaar beschouwt. Of dat je boosheid onmiddellijk veroordeelt omdat je hebt geleerd dat boos worden verkeerd is.
Zulke ontdekkingen kunnen aanleiding geven tot verder zelfonderzoek.
Persoonlijke ontwikkeling gaat niet alleen over ontspannen of prettigere gevoelens krijgen.
Soms betekent het juist dat we bereid zijn iets onder ogen te zien wat we liever niet zien.
Misschien ontdek je dat je voortdurend bevestiging zoekt. Dat je kritiek moeilijk verdraagt. Dat je jezelf streng beoordeelt. Of dat je je eigen behoeften regelmatig opzijzet om conflicten te vermijden.
Het kan verleidelijk zijn om dergelijke eigenschappen zo snel mogelijk te willen veranderen.
Maar voordat verandering mogelijk wordt, is het vaak nodig om te begrijpen wat er werkelijk gebeurt.
Neem iemand die zich onmiddellijk verdedigt wanneer een ander een kritische opmerking maakt.
Achteraf kan die persoon heel goed begrijpen dat de kritiek misschien terecht was.
Maar op het moment zelf voelt de opmerking als een aanval.
Als hij leert om zijn eerste reactie eerder op te merken, kan er geleidelijk een andere mogelijkheid ontstaan.
Misschien merkt hij spanning in zijn buik. Misschien voelt hij de neiging om de ander tegen te spreken.
En misschien kan hij op een gegeven moment even wachten voordat hij antwoordt.
Dat betekent niet dat het oude patroon meteen verdwenen is.
Maar er ontstaat ruimte voor een bewuster gekozen reactie.
Aandacht is daarmee geen wondermiddel en ook geen garantie op verandering. Wel kan het een waardevol onderdeel zijn van het proces waarin mensen hun eigen gedrag leren begrijpen.
Bij spirituele ontwikkeling wordt soms de indruk gewekt dat je bepaalde overtuigingen moet aanvaarden om verder te kunnen groeien.
Je zou moeten geloven in een specifieke vorm van energie, een hoger bewustzijn of een verborgen werkelijkheid.
Maar spiritualiteit kan ook anders worden benaderd.
Je kunt je bijvoorbeeld bezighouden met vragen over de betekenis van het leven, verbondenheid, bewustzijn en de verhouding tussen jezelf en anderen, zonder dat je daar onmiddellijk definitieve antwoorden op hebt.
Dat vraagt eerder om nieuwsgierigheid dan om zekerheid.
Ook kritisch denken hoeft geen belemmering te zijn voor persoonlijke of spirituele ontwikkeling.
Integendeel.
Wie bereid is zijn eigen overtuigingen te onderzoeken, kan ontdekken dat sommige ideeën behulpzaam zijn, terwijl andere vooral voortkomen uit verwachtingen, verlangens of angst.
Dat geldt voor wetenschappelijke, psychologische én spirituele opvattingen.
Het is daarom waardevol om onderscheid te blijven maken tussen wat wetenschappelijk onderbouwd is, wat een mogelijke verklaring vormt en wat iemand persoonlijk gelooft of ervaart.
Een open houding betekent niet dat je alles moet geloven. En kritisch denken betekent niet dat je niets mag ervaren.
Die twee kunnen elkaar juist aanvullen.
Je kunt zelf onderzoeken wat bewuste aandacht voor je betekent.
Neem daarvoor vijf minuten de tijd.
Ga rustig zitten op een plek waar je niet gestoord wordt. Je hoeft geen bijzondere houding aan te nemen.
Richt je aandacht eerst op je ademhaling, zonder die bewust te veranderen.
Merk vervolgens op wat je in je lichaam voelt. Misschien is er warmte, spanning, druk of juist weinig bijzonders.
Kijk daarna welke gedachten er opkomen.
Probeer ze niet weg te duwen, maar ga er ook niet uitgebreid over nadenken.
Merk eenvoudig op dat ze verschijnen.
Als je aandacht afdwaalt, is dat geen probleem. Zodra je het merkt, kun je je aandacht rustig terugbrengen.
Stel jezelf na afloop drie vragen:
Het doel is niet om een bijzondere ervaring te krijgen.
Het doel is om iets bewuster te worden van de manier waarop je waarneemt en interpreteert.
Wanneer de oefening onprettig of overweldigend voelt, kun je gewoon stoppen en je aandacht weer op je omgeving richten.
Misschien is een van de grootste valkuilen van persoonlijke ontwikkeling wel dat we er een prestatie van maken.
We willen steeds bewuster, rustiger, evenwichtiger of spiritueler worden.
We vergelijken onszelf met anderen en beoordelen hoeveel vooruitgang we hebben geboekt.
Maar daarmee kan persoonlijke groei ongemerkt veranderen in een nieuwe bron van ontevredenheid.
Want wanneer ben je voldoende ontwikkeld?
Wanneer heb je genoeg zelfkennis?
Wanneer ben je eindelijk vrij van onzekerheid, angst of oude gewoonten?
Misschien zijn dat niet de meest behulpzame vragen.
Persoonlijke ontwikkeling hoeft niet te betekenen dat we uiteindelijk geen moeilijke emoties of automatische reacties meer hebben.
Het kan ook betekenen dat we die reacties eerder herkennen, beter begrijpen en er bewuster mee leren omgaan.
Niet omdat we volmaakt moeten worden, maar omdat we meer mogelijkheden willen ontwikkelen om met onszelf en anderen om te gaan.
Voor sommige mensen kan Reiki een prettige manier zijn om regelmatig tijd vrij te maken voor rust, aandacht en zelfwaarneming.
De vaste handelingen en het bewuste moment van aandacht kunnen helpen om even uit de dagelijkse drukte te stappen.
Anderen zullen daarvoor liever meditatie, wandelen, ademhalingsoefeningen of een andere praktijk gebruiken.
Er bestaat geen reden om aan te nemen dat Reiki voor iedereen de beste of noodzakelijke weg naar persoonlijke ontwikkeling is.
De betekenis ervan hangt mede af van iemands verwachtingen, ervaringen en persoonlijke voorkeuren.
Wat belangrijk is, is dat Reiki geen vervanging hoeft te zijn voor zelfstandig nadenken.
Je kunt Reiki beoefenen en tegelijkertijd vragen blijven stellen.
Je kunt iets ervaren zonder direct te weten wat het betekent.
En je kunt persoonlijke of spirituele ontwikkeling nastreven zonder je kritische vermogen opzij te zetten.
Misschien begint bewustwording juist bij die bereidheid om eerlijk te onderzoeken wat er in jezelf gebeurt.
Niet om jezelf voortdurend te verbeteren, maar om jezelf beter te leren kennen.
Dit artikel is een eerste kennismaking. In het gratis ledengedeelte van De Vernieuwde Reiki Academie vind je meer verdiepende artikelen, oefeningen en tests over persoonlijke en spirituele ontwikkeling.
Daar gaan we onder andere verder in op zelfkennis, ingesleten gedragspatronen, emoties, bewustwording en de vraag waarom begrijpen wat er in jezelf gebeurt nog niet automatisch betekent dat je het ook kunt veranderen.
Het eerste verdiepende artikel is: Waarom inzicht niet automatisch tot verandering leidt.
Je kunt gratis lid worden. Daar zijn geen verplichtingen aan verbonden en je hoeft geen betaalde cursus te volgen.
Je kunt ook eerst vrijblijvend kennismaken met Reiki via onze gratis kennismakingscursus van vijf lessen.